Choroba trzewna

Celiakia choroba, którą można leczyć dietą

Celiakia jest schorzeniem, na które według badań przeprowadzonych w ostatnich latach, zapada około 1% populacji, czyli na 100 osób 1 pacjent ma objawy celiakii (uwzględniając postacie choroby skąpoobjawowe i utajone).
Celiakia to inaczej choroba trzewna o podłożu genetycznym, charakteryzująca się nietolerancją glutenu, czyli białka zawartego w zbożach. Gluten u chorych powoduje zmiany w jelicie cienkim, głównie zanik kosmków jelitowych, które odpowiedzialne są za zwiększanie powierzchni chłonnej jelita. Przez to u osób z celiakią upośledzeniu ulega wchłanianie wielu witamin i składników mineralnych, co prowadzi do poważnych niedoborów. Choroba może przebiegać w różny sposób: od bardzo charakterystycznego – z biegunką, do nietypowego – z niedokrwistością, osłabieniem i zmęczeniem. Takie objawy nie są typowe, dlatego czasem ciężko o trafną diagnozę.
Objawy celiakii
Do najczęstszych należą objawy ze strony przewodu pokarmowego takie jak biegunka oraz wzdęcia brzucha. Zaburzone wchłanianie może prowadzić do wychudzenia i anemii niedoborowych. Należy zaznaczyć, że nie zawsze objawy są tak charakterystyczne, czasem bywa, że pomimo postępującego zaniku kosmków – nie występują objawy kliniczne i wówczas mówi się o utajonej celiakii.
Inna odmiana choroby to wrażliwość na gluten, zmiany w jelicie są minimalne. U grupy chorych, u których nie spotyka się charakterystycznych objawów, schorzenie manifestuje się zaburzeniami endokrynologicznymi, neurologicznymi itp., dlatego postawienie trafnej diagnozy trwa latami. Najczęstszą postacią celiakii jest klasyczna celiakia tzw. jelitowa.
Warto wspomnieć, że u cierpiących na chorobę trzewną często występuje niski wzrost, opóźnienie dojrzewania płciowego, zaburzenie układu kostnego a także podwyższone stężenie enzymów wątrobowych.
Jest to choroba uwarunkowana genetycznie, dlatego też krewni pierwszego stopnia dla chorego obciążeni są ryzykiem zachorowania na nią. Rozpoznanie celiakii opiera się na ocenie objawów klinicznych, wyników badań serologicznych oraz histopatologicznych błony śluzowej jelita. W przypadku objawów typowych i towarzyszących im objawów histopatologicznych diagnoza jest łatwa, w innych przypadkach wymaga długotrwałej analizy aż do momentu rozpoznania.
Jeszcze kilka lat temu sądzono, że celiakia jest chorobą małych dzieci, jednak badania pokazały, że coraz częściej choroba ta ujawnia się w wieku dorosłym. Chorują głownie osoby rasy białej i częściej celiakia dotyczy kobiet niż mężczyzn.

Gluten a celiakia
Gluten to białko zawarte w zbożach jak; pszenica, żyto, jęczmień, owies orkisz i kuskus, zawierają go również wszystkie produkty przetworzone zawierające wymienione zboża. Gluten można uzyskać przez wymywanie skrobi i rozpuszczalnych składników mąki np. pszennej pod bieżącą wodą. Po jakimś czasie w ręku zostanie tylko sprężysta i elastyczna substancja, czyli gluten.

Celiakii nie można wyleczyć, ale można zahamować jej rozwój przez stosowanie odpowiedniej diety. Dieta bezglutenowa powinna być rygorystycznie przestrzegana przez całe życie, w przeciwnym razie może dojść do wyniszczenia chorego i ciężkich powikłań. Istotne jest unikanie produktów naturalnie zawierających gluten jak i tych, które zawierają go dodatkowo. Nawet małe ilości tego składnika prowadzą do zmian destrukcyjnych w jelicie. Często jest tak, że chory spożywa gluten nieświadomie, ponieważ wiele produktów spożywczych dostępnych na rynku zawiera w swoim składzie to białko. Przed takim postępowaniem może ustrzec jedynie dokładne czytanie etykiet produktów i zwracanie uwagi na ich skład, chociaż to nie zawsze jest gwarancją, że wybrany produkt będzie bezglutenowy.
Wyeliminować gluten z diety nie jest łatwym zadaniem, dlatego przed rozpoczęciem takiej eliminacji warto zasięgnąć porady specjalisty dietetyka.

ZBOŻA I PRODUKTY ZBOŻOWE
Bezglutenowe zboża to: amarantus, maniok, proso, ryż, gryka, kukurydza, sorgo oraz komosa ryżowa. Chorzy mogą spożywać je bez żadnych obaw. Problemem mogą być jedynie przetwory z tych zbóż, ponieważ mogą zawierać gluten, chociażby z powodu mielenia mąki w młynie i na maszynach, na których wcześniej mielono mąkę z pszenicy. Chorzy powinni kupować produkty zbożowe z oznaczeniem „produkt bezglutenowy” bądź ze znakiem przekreślonego kłosa, a najlepiej w specjalnych sklepach z taką żywnością.

PRZETWORY SPOŻYWCZE I KONCENTRATY
Powinny bezwzględnie mieć na etykiecie napis produkt bezglutenowy, bądź znaczek przekreślonego kłosa. Jeśli takiego oznaczenia nie ma, zawsze są potencjalnym źródłem glutenu, nawet brak adnotacji w składzie nie jest gwarancją. W razie wątpliwości warto zwrócić się z pytaniem do producenta. Zazwyczaj producent nie utrzymuje jednoznacznie, że jego produkt jest bezglutenowy i dla własnego bezpieczeństwa stwierdza, że proces technologiczno-produkcyjny mógł stworzyć szanse zanieczyszczenia glutenem. Z tego powodu najlepiej jest robić przetwory we własnym zakresie, lub robić zakupy w sklepie z żywnością bezglutenową.

MIĘSA I WĘDLINY
Czyste mięso to produkt bezglutenowy, jednakże wątpliwości są w przypadku mięsa paczkowanego, wędlin czy pasztetów. Proces produkcji nie jest do końca wiadomy, oraz nie wiadomo jaki dokładnie jest ich skład. Producenci  niejednokrotnie dodają różne polepszacze do wędlin, które mogą być potencjalnym źródłem glutenu. Ponadto informacje sprzedawców, o tym że produkt jest bezglutenowy nie zawsze są wiarygodne. Dlatego najlepiej piec mięso w domu. W sklepach ze zdrową żywnością są wędliny oznakowane jako bezglutenowe, te są już z pewnością bezpieczne.

NABIAŁ
Jeżeli chodzi o ten rodzaj produktów, to mogą one zawierać gluten, ponieważ tak jak ma to miejsce w przypadku kefirów czy jogurtów, często zagęszczane są skrobią pszenna. Niestety takiej adnotacji nie ma na etykiecie. Z kolei żółte sery pokrywane są z zewnątrz glutenem, aby nie wysychały.

PRZYPRAWY
Naturalne przyprawy roślinne są wolne od glutenu. Ostrożność należy zachować przy ketchupie i musztardzie, gdzie pewne ilości glutenu mogą się znaleźć, np. w formie zagęstnika. Najlepiej unikać gotowych mieszanek przyprawowych i kostek bulionowych.

OWOCE I WARZYWA
Żaden owoc w formie naturalnej nie zawiera glutenu, ale owoce suszone mogą być posypane mąką aby się nie sklejały, tak jak owoce kandyzowane. W przypadku warzyw należy zachować ostrożność przy tych panierowanych, ale też trzeba uważać na sosy warzywne i sałatki z sosami o niewiadomym składzie.

SŁODYCZE I LODY
Przeważnie cały asortyment z tej grupy zawiera gluten, dlatego najlepiej zdać się na słodkości domowej roboty z dozwolonych składników.

NAPOJE
Z tej grupy także wyłoniono produkty, których chorzy na celiakię muszą unikać. Są to; kawa zbożowa, napoje zawierające słód ze zbóż glutenowych, takie jak piwo i wódki żytnie.
Składniki podane poniżej mogą świadczyć o obecności glutenu w produkcie:

  • białka roślinne i zhydrolizowane białka roślinne nie pochodzące z surowców naturalnie bezglutenowych,
  • słód, chyba że jest kukurydziany,
  • skrobia modyfikowana, na opakowaniu powinno podane być jej źródło, ale jeśli jest tylko napis „skrobia modyfikowana” należy uważać,
  • guma roślinna (wyjątkiem są: guma celulozowa, guama arabska, ksantanowa, mączka chleba świętojańskiego).

Takich składników jest dużo więcej a ich bezpieczeństwo wymaga dogłębnej analizy biochemicznej. Najbezpieczniejsze produkty to te z wyraźnie zaznaczonym przekreślonym kłosem oznaczającym bezglutenowość. Miano „produkt bezglutenowy” wiąże się z bardzo dokładnymi badaniami produktu i gwarantuje, że produkt zawiera nie więcej niż 1 mg gliadyny (frakcji uczulającej glutenu) w 100 g suchej masy.

Przygotowywanie posiłków dla osoby chorej wymaga ścisłego przestrzegania zasad gwarantujących bezpieczeństwo. Muszą one być sporządzane tylko z produktów bezglutenowych w dokładnie oczyszczonych naczyniach. Należy pamiętać, aby równolegle nie przygotowywać dania glutenowego i bezglutenowego, gdyż istnieje wtedy duża szansa zanieczyszczenia glutenem potrawy dla osoby chorej.  Potrawa pieczona w piekarniku powinna być zapakowana w folię aluminiową, aby uniknąć ewentualnego zanieczyszczeń glutenem.

Taka dieta nie należy do łatwych, ale im wcześniej się ją wprowadzi, tym lepiej funkcjonuje organizm. W większych miastach z łatwością można nabyć produkty bezglutenowe, trudniej jest z tym na wsi, ale wówczas naprzeciw wychodzą sklepy internetowe. Te produkty są droższe od ich glutenowych odpowiedników, ale w tym przypadku niezbędne. Innym rozwiązaniem jest własny wypiek chleba czy bułek z mąki bezglutenowej oraz domowe przetwory. Najważniejsze  jest, aby osoba chora na celiakię rygorystycznie przestrzegała diety bezglutenowej. Jest to bowiem jedyne lekarstwo na tę dolegliwość.