Selen- pierwiastek życia

Selen  – pierwiastek życia

Selen stosuje jest m.in. do barwienia szkła i emalii. Oprócz tego ma on istotne znaczenie biologiczne. Najważniejszą jego rolą jest udział w wytwarzaniu enzymu chroniącego błony komórkowe przed szkodliwym działaniem wolnych rodników.

Latami selen był uważany jedynie za truciznę. Oczywiście jest nią, ale tylko w niewłaściwych dawkach. Wnioskiem jest prosty, za dużo – szkodzi, a za mało – też jest źle.
Organizm zawiera łącznie około 10-15 mg. Zalecane dobowe spożycie tego pierwiastka wynosi dla osób dorosłych 55 mikrogramów. Przekroczenie dawki 400 mikrogramów na dobę może doprowadzić do zatrucia.

Metoda oznaczania selenu jest jedną z najtrudniejszych, dlatego podawane bezwzględne ilości należy traktować z rezerwą.
W latach 60. uważano, że bez selenu nie ma zdrowia, że razem z witaminą E ratuje on serce, przedłuża młodość i chroni przed rakiem.
Odkrycie oddziaływania selenu na zdrowie stał się przełomem w medycynie i hodowli zwierząt.
Selen wzmacnia układ odpornościowy, broniąc organizm przed bakteriami i wirusami, w tym przed opryszczką i półpaścem. Wykazuje działanie przeciwzapalne, prze co wspoaga leczenie np. reumatoidalnego zapalenia stawów czy toczenia. Pierwiastek ten ma dobroczynny wpływ na naczynia krwionośne i chroni przed miażdżycą.
Selen zapobiega zaćmie i zwyrodnieniu plamki żółtej. Konieczny do właściwego metabolizmu hormonu tarczycy. Łagodzi dolegliwości menopauzy, dodaje energii i podnosi libido. Ponadto chroni skórę przed słońcem i pomaga usuwać z organizmu pierwiastki toksyczne np. ołów.

Selen ma właściwości antyoksydacyjne. Ochrania kwasy nukleinowe przed uszkodzeniami i wzmaga odporność. W rejonach niskiej podaży selenu zaobserwowano więcej chorób związanych z układem krążenia niż tam gdzie w glebach i roślinach jest go odpowiednia ilość. Natomiast w rejonach gdzie jest go za dużo, ludzie cierpią na nadciśnienie, arteriosklerozę czy złe krążenie. Już po pierwszych objawach można stwierdzić gdzie jest go za mało lub czy występuje w nadmiarze.
Niedobór selenu objawia się przez;

  • nieustanne zmęczenie,
  • osłabienie mięśni,
  • częstsze przeziębienia,
  • opryszczka i zmiany skórne,
  • bezpłodność u mężczyzn.

Selen a choroby nowotworowe
Przeprowadzone badania wykazały, że chorzy na raka mają bardzo niski poziom selenu we krwi. Nie wiadomo do końca, w jaki sposób selen działa i jak chroni przed rakiem. Przypuszcza się, że przez działanie antyoksydacyjne zmniejsza szkodliwe utlenianie komórek i nie dopuszcza do ich deformacji, uszkodzeń genetycznych DNA, tak więc sprzyja prawidłowemu rozwojowi tkanek. Pierwiastek przeciwdziała uszkodzeniom chromosomów, kontroluje życie komórek i ich normalne rozmnażanie.
Dodatkowo przeprowadzano również badania związane z rakiem u zwierząt. Wykazano, że selen opóźnia rozwój tej choroby lub nie dopuszcza do jej powstawania.

Badacze sądzą, że niedobór tego pierwiastka to nowy problem, związany z nowoczesnymi metodami uprawy gleby jak i obróbki żywności. Selen jest spłukiwany do mórz i usuwany z produktów w trakcie przemysłowej obróbki. Sporo selenu tracą produkty z puszek i konserw, jest go tam o połowę mniej niż w produktach świeżych. Do najlepszych źródeł selenu należą:

  • orzechy brazylijskie
  • tuńczyk
  • nasiona słonecznika
  • wątroba, serce, nerki wieprzowe, wołowe i cielęce
  • owoce morza i ryby (szczególnie śledzie)
  • czosnek i cebula
  • brązowy ryż,
  • pieczywo razowe
  • kiełki pszenicy, otręby pszenne, ziarna kukurydzy, drób (spora ilość w jajach)
  • drożdże

Selen w dużych ilościach występuje w żywności wyprodukowanej z pełnego przemiału ziarna, nieoczyszczonej, nie rafinowanej i niesłodzonej, a przede wszystkim z soli morskiej i soli kopalnianej.
Największy wróg selenu to węglowodany. Produkty węglowodanowe mogą go częściowo, a nawet w całości niszczyć. Przy węglowodanach staję się on bezużyteczny dla organizmu, bo nieprzyswajalny. Dlatego można śmiało stwierdzić, że unikając cukru – zdobywamy selen.
U wegetarianach mogą występować niedobory selenu. Chociaż chleb razowy zawiera go 3x więcej od białego, a ryż dostarcza jego sporych ilości, to jarzyny, a zwłaszcza z gleb ubogich w ten pierwiastek nie są jego wystarczającym źródłem. Bardzo bogatym w selen i ogólnie dostępnym produktem są drożdże, zwłaszcza piwne. Są dobrze przyswajalne i maja największą moc biologiczną. Selen ginie w słodkim środowisku, dlatego najlepiej pić drożdże bez cukru, zalane wrzącą wodą lub mlekiem.